اینکوترمز (Incoterms®) مجموعه‌ای از قواعد استاندارد اتاق بازرگانی بین‌المللی (ICC) است که مشخص می‌کند در یک معامله‌ی بین‌المللی، کدام هزینه‌ها با فروشنده است و کدام با خریدار، و ریسک آسیب یا گم شدن کالا دقیقاً در چه نقطه‌ای از فروشنده به خریدار منتقل می‌شود. نسخه‌ی فعلی این قواعد، اینکوترمز ۲۰۲۰ است.
اینکوترمز چه چیزی را مشخص می‌کند و چه چیزی را نه؟
هر قاعده‌ی اینکوترمز سه چیز را روشن می‌کند: تحویل کجا انجام می‌شود، ریسک کجا منتقل می‌شود و هزینه‌ها (حمل، بیمه، تشریفات صادرات و واردات) بین طرفین چطور تقسیم می‌شود.
اینکوترمز درباره‌ی قیمت، نحوه‌ی پرداخت، مالکیت کالا یا جریمه‌ی تأخیر چیزی نمی‌گوید؛ این‌ها باید جداگانه در قرارداد نوشته شوند.
۱۱ قاعده‌ی اینکوترمز ۲۰۲۰
قواعد قابل استفاده برای هر نوع حمل
| قاعده | نام کامل | ریسک کجا منتقل می‌شود؟ |
|---|---|---|
| EXW | Ex Works — تحویل در محل فروشنده | وقتی کالا در محل فروشنده در اختیار خریدار قرار می‌گیرد |
| FCA | Free Carrier — تحویل به حمل‌کننده | وقتی کالا به حمل‌کننده‌ی معرفی‌شده از طرف خریدار تحویل می‌شود |
| CPT | Carriage Paid To — کرایه پرداخت‌شده تا | هنگام تحویل به اولین حمل‌کننده (فروشنده کرایه تا مقصد را می‌دهد) |
| CIP | Carriage and Insurance Paid To — کرایه و بیمه پرداخت‌شده تا | مثل CPT، با این تفاوت که فروشنده بیمه هم می‌خرد |
| DAP | Delivered at Place — تحویل در محل | در مقصد، آماده‌ی تخلیه |
| DPU | Delivered at Place Unloaded — تحویل در محل، تخلیه‌شده | در مقصد، پس از تخلیه |
| DDP | Delivered Duty Paid — تحویل با پرداخت حقوق ورودی | در مقصد؛ فروشنده حقوق و تشریفات واردات را هم می‌پردازد |
قواعد مخصوص حمل دریایی و آبراه‌های داخلی
| قاعده | نام کامل | ریسک کجا منتقل می‌شود؟ |
|---|---|---|
| FAS | Free Alongside Ship — تحویل کنار کشتی | وقتی کالا در بندر مبدأ کنار کشتی قرار می‌گیرد |
| FOB | Free on Board — تحویل روی عرشه | وقتی کالا در بندر مبدأ روی کشتی قرار می‌گیرد |
| CFR | Cost and Freight — هزینه و کرایه | روی کشتی در بندر مبدأ (فروشنده کرایه تا بندر مقصد را می‌دهد) |
| CIF | Cost, Insurance and Freight — هزینه، بیمه و کرایه | مثل CFR، به‌علاوه‌ی بیمه‌ای که فروشنده می‌خرد |
سه سوءتفاهم رایج
۱. «در CIF ریسک تا بندر مقصد با فروشنده است»
نه. در CFR و CIF فروشنده کرایه تا بندر مقصد را می‌پردازد، اما ریسک از لحظه‌ی بارگیری روی کشتی در مبدأ به خریدار منتقل می‌شود. اگر کالا در دریا آسیب ببیند، خریدار باید از طریق بیمه‌نامه پیگیری کند. برای همین در CIF دانستن شرایط بیمه مهم است.
۲. «بیمه‌ی CIF و CIP یکی است»
در اینکوترمز ۲۰۲۰، حداقل پوشش بیمه در CIF همچنان پوشش محدود (Institute Cargo Clauses C) است، اما در CIP پوشش گسترده‌تر (Clauses A) تعیین شده است. اگر پوشش کامل‌تر می‌خواهید، آن را صریحاً در قرارداد بنویسید.
۳. «برای کانتینر هم FOB مناسب است»
ICC توصیه می‌کند قواعد دریایی (FAS، FOB، CFR، CIF) برای کالایی استفاده شود که مستقیم روی کشتی بارگیری می‌شود. در بار کانتینری، کالا معمولاً چند روز قبل از بارگیری در ترمینال تحویل داده می‌شود. برای همین FCA، CPT یا CIP با شرایط واقعی تطابق بیشتری دارند. با این حال در عمل، FOB برای بار کانتینری هنوز بسیار رایج است.
کدام قاعده برای واردات به ایران مناسب‌تر است؟
- EXW ارزان به نظر می‌رسد، اما ترخیص صادراتی در کشور مبدأ را به عهده‌ی خریدار می‌گذارد. این کار برای خریدار خارجی معمولاً دشوار است.
- FOB یا FCA وقتی مناسب است که خودتان یا شرکت بازرگانی‌تان حمل و بیمه را کنترل می‌کنید و می‌خواهید کرایه‌ی حمل را خودتان مذاکره کنید.
- CFR یا CIF وقتی ساده‌تر است که فروشنده حمل را ترتیب دهد. در این حالت هزینه‌ی کرایه در قیمت کالا پنهان است و کنترل کمتری روی زمان و کیفیت حمل دارید.
- DDP برای واردات به ایران معمولاً عملی نیست، چون تشریفات و حقوق ورودی ایران را فروشنده‌ی خارجی باید انجام دهد.
در قرارداد و پیش‌فاکتور، همیشه نسخه و محل را کامل بنویسید؛ مثلاً: FOB Shanghai Port, Incoterms® 2020. نوشتن فقط «FOB» بدون محل، بعداً منشأ اختلاف می‌شود.
جمع‌بندی
انتخاب قاعده‌ی اینکوترمز روی قیمت تمام‌شده، ریسک و میزان کنترل شما روی زنجیره‌ی حمل اثر مستقیم دارد. کارشناسان بازرگانی هاوین پیش از سفارش، قاعده‌ی مناسب، هزینه‌ی حمل و بیمه را برای کالای مشخص شما بررسی می‌کنند تا قیمت تمام‌شده را از ابتدا شفاف بدانید.
Incoterms® علامت تجاری ثبت‌شده‌ی اتاق بازرگانی بین‌المللی (ICC) است. متن رسمی قواعد را از ICC تهیه کنید.
